عشق چیست؟
چرا بعضی روابط زوجی عمیق و پایدار میشوند و برخی دیگر، با وجود علاقه اولیه، به مرور دچار فاصله و تعارض میشوند؟ برای پاسخ به این پرسش، روانشناسان نظریههای مختلفی درباره عشق و روابط عاطفی ارائه کردهاند. یکی از شناختهشدهترین نظریهها، نظریه مثلث عشق رابرت استرنبرگ است.
استرنبرگ، روانشناس برجسته حوزه روابط عاطفی، در سال ۱۹۸۶ عشق را مفهومی متشکل از سه مؤلفه اصلی معرفی کرد:
صمیمیت، شور و اشتیاق و تعهد.
از نگاه او، کیفیت و نوع یک رابطه عاشقانه تا حد زیادی به ترکیب این سه مؤلفه وابسته است.
نظریه مثلث عشق استرنبرگ چیست؟
استرنبرگ عشق را به یک مثلث تشبیه میکند که سه ضلع آن عبارتاند از:
۱. صمیمیت؛ احساس نزدیکی و امنیت عاطفی
صمیمیت به احساس نزدیکی، پیوند عاطفی، درک متقابل و تمایل به مراقبت از فرد مورد علاقه اشاره دارد.
در یک رابطه صمیمانه، زوجین میتوانند احساسات، نگرانیها و مسائل شخصی خود را با یکدیگر در میان بگذارند و در شرایط دشوار از حمایت عاطفی یکدیگر برخوردار باشند.
صمیمیت شامل مؤلفههایی مانند:
- توجه و مراقبت از شریک عاطفی
- احساس خوشحالی از بودن در کنار یکدیگر
- درک متقابل
- اعتماد و احساس امنیت
- دریافت و ارائه حمایت عاطفی
- به اشتراک گذاشتن افکار و مسائل شخصی
- احترام و ارزش قائل شدن برای یکدیگر
بنابراین، صمیمیت را میتوان بعد عاطفی و هیجانی عشق دانست؛ بخشی که احساس نزدیکی، گرمی و تعلق را در رابطه ایجاد میکند.
۲. شور و اشتیاق؛ نیروی کشش و جذابیت
دومین مؤلفه عشق، شور و اشتیاق است. این بخش بیشتر به جاذبه جسمانی، میل جنسی، هیجان و انگیزش برای نزدیک شدن به فرد مورد علاقه مربوط میشود.
شور و اشتیاق معمولاً در مراحل ابتدایی بسیاری از روابط پررنگتر است، اما شدت آن در طول زمان میتواند تغییر کند. یک رابطه سالم تنها بر شور و هیجان اولیه متکی نیست و برای تداوم، به صمیمیت و تعهد نیز نیاز دارد.
۳. تعهد؛ انتخاب آگاهانه برای حفظ رابطه
تعهد، مؤلفه شناختی عشق است. فرد علاوه بر احساس علاقه، انتخاب میکند که رابطه را حفظ کند و برای تداوم آن تلاش کند.
تعهد یعنی فرد در مواجهه با دشواریهای رابطه، به جای تصمیمگیری صرفاً بر اساس هیجانهای لحظهای، مسئولیت رابطه را بپذیرد و برای حفظ و بهبود آن تلاش کند.
تعهد میتواند دو جنبه داشته باشد:
تعهد کوتاهمدت: تصمیم به دوست داشتن و وارد شدن به یک رابطه.
تعهد بلندمدت: تصمیم به حفظ رابطه و تلاش برای ادامه آن در طول زمان.
عشق کامل چه ویژگیای دارد؟
از ترکیب این سه مؤلفه، شکلهای مختلفی از عشق ایجاد میشود. هنگامی که صمیمیت، شور و اشتیاق و تعهد در یک رابطه در کنار یکدیگر قرار میگیرند، استرنبرگ از آن با عنوان عشق کامل (Consummate Love) یاد میکند.
البته وجود هر سه مؤلفه به معنای تضمین یک رابطه بدون مشکل نیست. روابط سالم نیازمند مهارتهایی مانند گفتوگوی مؤثر، حل تعارض، تنظیم هیجان، احترام به مرزها و شناخت نیازهای یکدیگر نیز هستند.
چرا شناخت مفهوم عشق برای زوجین اهمیت دارد؟
گاهی زوجین تصور میکنند کاهش هیجان یا بروز تعارض به معنای پایان عشق است؛ در حالی که عشق یک تجربه ثابت و همیشگی نیست و مؤلفههای آن میتوانند در طول رابطه تغییر کنند.
ممکن است شور و اشتیاق در دورهای کاهش پیدا کند، اما صمیمیت و تعهد افزایش یابد. یا ممکن است زوجی تعهد داشته باشند اما از نظر عاطفی از یکدیگر فاصله گرفته باشند.
شناخت این مؤلفهها به زوجین کمک میکند به جای قضاوت کلی درباره رابطه، دقیقتر ببینند کدام بخش از رابطه نیازمند توجه و مراقبت است.
عشق تنها یک احساس نیست؛ ترکیبی از نزدیکی عاطفی، کشش و انتخاب آگاهانه برای مراقبت از رابطه است.
اگر عشق را مانند مثلثی در نظر بگیریم، صمیمیت، شور و اشتیاق و تعهد سه ضلع آن هستند و ضعف هر ضلع میتواند بر کیفیت رابطه تأثیر بگذارد.
در ادامه، میتوان به بررسی راهکارهای افزایش صمیمیت، مدیریت تعارض، حفظ شور و اشتیاق و تقویت تعهد در روابط زوجی پرداخت؛ مهارتهایی که در زوجدرمانی و خانوادهدرمانی برای ارتقای کیفیت رابطه مورد توجه قرار میگیرند.
منبع
Sternberg, R. J. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119–135.
کلیدواژههای پیشنهادی سئو:
، .
