ضطراب در کودکان ۵ تا ۶ سال؛ نشانههایی که نباید نادیده گرفته شوند
اضطراب کودکان؛ همیشه با گریه و ترس خود را نشان نمیدهد
سالهای پیش از ورود به مدرسه، بهویژه سنین ۵ تا ۶ سالگی، یکی از مهمترین دورههای رشد هیجانی، شناختی و اجتماعی کودک است. بسیاری از والدین تصور میکنند اگر کودکشان درباره نگرانیها و ترسهایش صحبت نمیکند، پس مشکلی ندارد؛ در حالی که کودکان در این سن، به دلیل رشد ناکامل مهارتهای زبانی و هیجانی، معمولاً نمیتوانند احساسات پیچیده خود را بهدرستی بیان کنند. به همین دلیل، اضطراب در کودکان اغلب نه با کلمات، بلکه با رفتار خود را نشان میدهد.
چرا کودکان ۵ تا ۶ ساله نمیتوانند اضطراب خود را بیان کنند؟
در این سن، مغز کودک هنوز در حال رشد است و بسیاری از کودکان توانایی نامگذاری احساسات خود را ندارند. ممکن است کودک نداند که آنچه تجربه میکند «اضطراب» است و تنها احساس ناراحتی، بیقراری یا ترس داشته باشد.
در نتیجه، هیجانهای او به شکل رفتارهای مختلف بروز پیدا میکنند؛ رفتارهایی که گاهی به اشتباه به عنوان لجبازی، شیطنت یا بیادبی تفسیر میشوند.
علائم اضطراب در کودکان ۵ تا ۶ سال
اضطراب در کودکان همیشه شبیه اضطراب بزرگسالان نیست. برخی از شایعترین نشانهها عبارتاند از:
پرخاشگری یا زودرنجی
گریههای مکرر و بیدلیل
وابستگی بیش از حد به والدین
ترس از جدایی
بیقراری و ناآرامی
مشکلات خواب یا کابوس
کاهش تمرکز
دلدرد یا سردردهای مکرر بدون علت پزشکی مشخص
اجتناب از حضور در مهدکودک یا پیشدبستانی
بازیهای تکراری با موضوع ترس، خطر یا آسیب
بازی، زبان کودک است
کودکان احساسات خود را بیشتر از طریق بازی، نقاشی و رفتار بیان میکنند تا با کلمات. برای مثال، کودکی که بارها در بازیهای خود صحنههای نجات، فرار، دعوا یا جدایی را تکرار میکند، ممکن است در حال بیان اضطراب یا احساس ناامنی باشد. البته این رفتارها بهتنهایی به معنای وجود یک اختلال نیستند، اما اگر مکرر، شدید یا همراه با سایر نشانهها باشند، نیاز به ارزیابی تخصصی دارند.
آیا پرخاشگری همیشه نشانه لجبازی است؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج والدین این است که پرخاشگری کودک را فقط به بدرفتاری یا نافرمانی نسبت میدهند. در بسیاری از موارد، پرخاشگری میتواند راهی برای ابراز اضطراب، ترس یا ناتوانی کودک در بیان احساسات باشد.
وقتی کودک نمیتواند بگوید «من مضطربم»، ممکن است این احساس را با عصبانیت، بیقراری یا رفتارهای چالشبرانگیز نشان دهد.
اهمیت ارزیابی روانشناختی پیش از ورود به مدرسه
ورود به مدرسه یکی از مهمترین تغییرات زندگی کودک است. شناسایی زودهنگام مشکلات هیجانی میتواند از بسیاری از مشکلات تحصیلی، رفتاری و اجتماعی در سالهای بعد پیشگیری کند.
ارزیابی توسط روانشناس کودک یا روانشناس بالینی میتواند به تشخیص تفاوت بین اضطراب طبیعی رشد و مشکلاتی که نیاز به مداخله دارند، کمک کند.
در صورت لزوم، ممکن است کودک برای بررسی بیشتر به روانپزشک کودک و نوجوان ارجاع داده شود تا در صورت وجود اختلالات نیازمند درمان تخصصی، برنامه درمانی مناسب طراحی شود.
اگر اضطراب کودک درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟
همه کودکان مضطرب در آینده دچار اختلال روانی نمیشوند؛ اما نادیده گرفتن علائم میتواند خطر تداوم مشکلات را افزایش دهد.
در برخی موارد، اضطراب درماننشده ممکن است با پیامدهایی مانند:
کاهش اعتمادبهنفس
مشکلات ارتباطی
افت عملکرد تحصیلی
افزایش احتمال ابتلا به اختلالات اضطرابی یا افسردگی در نوجوانی و بزرگسالی
مشکلات تنظیم هیجان
اجتناب از موقعیتهای اجتماعی
همراه باشد.
تشخیص و مداخله زودهنگام میتواند این خطرات را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
والدین چه زمانی باید از متخصص کمک بگیرند؟
اگر علائم اضطراب بیش از چند هفته ادامه داشته باشند یا باعث اختلال در خواب، بازی، یادگیری، روابط یا عملکرد روزانه کودک شوند، بهتر است از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرید.
هرچه مداخله زودتر انجام شود، درمان مؤثرتر و احتمال بروز مشکلات بعدی کمتر خواهد بود.
جمعبندی :
اضطراب در کودکان ۵ تا ۶ سال همیشه با کلمات بیان نمیشود؛ گاهی پشت پرخاشگری، بیقراری، دلدردهای مکرر یا بازیهای کودک، اضطرابی پنهان وجود دارد. توجه والدین به این نشانهها و مراجعه بهموقع به روانشناس کودک یا روانشناس بالینی، میتواند از بسیاری از مشکلات هیجانی و رفتاری آینده پیشگیری کند.
سلامت روان کودکان، به اندازه سلامت جسم آنها اهمیت دارد و توجه به نشانههای اولیه، سرمایهگذاری برای آیندهای سالمتر است.
