باورهای نادرست والدین درباره سیگار و قلیان نوجوانان
چرا عادیسازی مصرف دخانیات در خانواده میتواند زمینهساز مصرف نوجوانان شود؟
نوجوانی دورهای مهم در شکلگیری هویت، استقلالطلبی و تجربه رفتارهای جدید است. در این دوره، نوجوان ممکن است تحت تأثیر دوستان، شبکههای اجتماعی، تبلیغات یا کنجکاوی شخصی به سمت سیگار، قلیان، ویپ و سایر محصولات نیکوتینی کشیده شود.
در چنین شرایطی، واکنش والدین اهمیت زیادی دارد. گاهی والدین با تصور اینکه میخواهند رابطهای صمیمانه و بدون تنش با فرزندشان داشته باشند، مصرف دخانیات را کوچک جلوه میدهند یا حتی آن را در خانه مجاز میکنند. اما کاهش حساسیت والدین نسبت به مصرف، با پیشگیری از مصرف تفاوت دارد.
«سیگار بکشد، حداقل کلاس دارد!»
یکی از باورهای نادرست این است که سیگار کشیدن نشانه بزرگشدن، جذابیت، استقلال یا اجتماعی بودن نوجوان است.
در واقع، نیکوتین مادهای بهشدت اعتیادآور است و مغز نوجوان هنوز در حال رشد است. مواجهه با نیکوتین در این دوره میتواند بر فرایندهای مرتبط با توجه و یادگیری اثر بگذارد و احتمال وابستگی در آینده را افزایش دهد.
بنابراین بهتر است والدین بهجای نسبت دادن «کلاس» و جذابیت به سیگار، درباره اعتمادبهنفس، استقلال، مهارت ارتباطی و توانایی نه گفتن با نوجوان صحبت کنند.
«اگر میخواهی سیگار یا قلیان بکشی، جلوی خودمان بکش!»
این جمله معمولاً با نیت کاهش خطر گفته میشود؛ اما ممکن است پیام دیگری به نوجوان منتقل کند:
«مصرف دخانیات در خانواده پذیرفته شده است.»
داشتن رابطه امن با نوجوان بسیار مهم است، اما رابطه امن به معنای حذف همه مرزها نیست.
والد میتواند همزمان دو پیام را منتقل کند:
«اگر مشکلی داشتی، میتوانی با من حرف بزنی.»
«اما مصرف سیگار و نیکوتین برای تو مجاز نیست و ما در این مورد مرز مشخصی داریم.»
این ترکیبِ صمیمیت + مرزبندی بسیار سالمتر از ترس، تهدید یا آزادی بدون محدودیت است.
«یک نخ سیگار که کسی را معتاد نمیکند!»
هیچکس نمیتواند از یک بار مصرف، آینده فرد را پیشبینی کند؛ اما مسئله اصلی این است که نیکوتین مادهای اعتیادآور است و نوجوانان در برابر وابستگی آسیبپذیرترند.
بسیاری از الگوهای مصرف مزمن از تجربه و مصرف تفننی آغاز میشوند. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که شروع مصرف دخانیات در سنین پایین با خطر بیشتر وابستگی همراه است.
بنابراین جمله «فقط یک نخ است» رویکرد مناسبی برای پیشگیری نیست.
«قلیان از سیگار بهتر است»
این هم یکی از باورهای رایج اما نادرست است.
قلیان را نمیتوان به دلیل عبور دود از آب، بیخطر دانست. محصولات تنباکویی در هر شکل، خطرات خود را دارند و WHO تصریح میکند که سطح ایمنی برای مواجهه با تنباکو وجود ندارد.
همچنین امروزه باید ویپ و سیگارهای الکترونیکی را نیز در گفتوگوهای خانوادگی درباره نیکوتین جدی گرفت. این محصولات ممکن است حاوی نیکوتین و مواد شیمیایی مضر باشند و برای کودکان و نوجوانان ایمن محسوب نمیشوند.
والدین چگونه واکنش نشان دهند؟
اگر متوجه شدید نوجوان شما سیگار یا قلیان مصرف کرده است، اولین واکنش بسیار مهم است.
بهتر است:
با خشم و تحقیر واکنش نشان ندهید.
ابتدا درباره علت و موقعیت مصرف سؤال کنید.
دوستان و فشار همسالان را بررسی کنید.
درباره وابستگی به نیکوتین، اطلاعات واقعی و متناسب با سن او بدهید.
قوانین روشن خانواده درباره مصرف دخانیات داشته باشید.
مصرف را «تفریحی و بیاهمیت» جلوه ندهید.
اگر خودتان سیگار میکشید، درباره ترک آن اقدام کنید و الگوی مناسبی برای فرزندتان باشید.
اگر مصرف تکرار شده یا نشانههای وابستگی دیده میشود، از روانشناس یا پزشک کمک بگیرید.هدف والدین نباید این باشد که نوجوان از آنها بترسد؛ هدف این است که نوجوان در عین داشتن مرزهای روشن، بتواند درباره وسوسه، فشار دوستان و تجربه مصرف با والدین صحبت کند.
سیگار، قلیان و ویپ نشانه بلوغ، جذابیت یا استقلال نیستند. عادیسازی مصرف در خانواده نیز راه مطمئنی برای کاهش آسیب نیست.
والد آگاه نه با ترساندن فرزندش او را کنترل میکند و نه با بیتفاوتی او را رها میکند؛ بلکه رابطهای امن، اطلاعات علمی و مرزهایی روشن ایجاد میکند.
نوجوان بیش از آنکه به «والدِ رفیق» نیاز داشته باشد، به والدی امن، آگاه و قابل اعتماد نیاز دارد.
